Հայաստանում ստեղծվել է նոր անկախ հասարակական նախաձեռնություն՝ քաղաքական դրդապատճառներով հետապնդվող անձանց իրավունքների հանձնաժողովը։ Նրա անդամները հուլիսի 14-ին կայացած առաջին մամուլի ասուլիսում ներկայացրել են կառույցը՝ հայտարարելով, որ 2018 թվականի իշխանափոխությունից հետո երկրում սկսվել է դատական համակարգի համակարգված ենթարկեցում, այլախոհության ճնշում և ընդդիմության աննախադեպ հետապնդում։ Նրանց խոսքով՝ ավանդական իրավապաշտպան կազմակերպությունների մեծամասնության փաստացի անգործության ֆոնին, որոնք, ինչպես նրանք պնդում են, սկսել են սպասարկել իշխանությունների շահերը, նոր կառույցը մտադիր է արձանագրել քաղաքական հետապնդումների դեպքերը, ձևավորել հանրային իմունիտետ և միջազգային վերահսկողության մեխանիզմներ կիրառել՝ ռեպրեսիվ ապարատը զսպելու համար։
Բացելով մամուլի ասուլիսը՝ Հայաստանի առաջին մարդու իրավունքների պաշտպան Լարիսա Ալավերդյանը մեղադրել է իշխանություններին հասկացությունների փոխարինման մեջ։ «Մենք բախվել ենք խայտառակ իրականության, երբ իշխանությունները «ատելության լեզվի» նման տերմիններն օգտագործում են և քողարկում մի երևույթ, որը քաղաքագիտության մեջ վաղուց դասակարգվել է որպես «ներքին ռասիզմ»։ Այսօր ցանկացած այլախոհ ուժ իշխանոության կողմից ընկալվում է ոչ թե որպես հակառակորդ, որն անհրաժեշտ է ժողովրդավարության գործելու համար, այլ որպես ուղղակի թշնամի։ Այս թշնամանքի մթնոլորտն արդեն ներթափանցել է ընտանիքների, հարազատների և ընկերների մակարդակ։ Հասարակությունը պետք է համախմբվի, որպեսզի վերջ դնի 21-րդ դարի վենդետայի այս նաոր ալիքին, որի զոհերն են դառնում քաղբանտարկյալները և իշխանությունների անձնական դրդապատճառներով հետապնդվողները»,- նշել է Ալավերդյանը։
Խնդրի միջազգային չափման թեման շարունակել է արտակարգ և լիազոր դեսպանի աստիճան ունեցող Ձյունիկ Աղաջանյանը։ Նրա գնահատմամբ՝ քաղաքացիական հասարակության հեղինակավոր կառույցների մեծամասնությունն այսօր անգործություն է ցուցաբերում՝ փաստացիորեն իշխանություններին կանաչ լույս տալով ռեպրեսիաների ուժեղացման և խստացման համար։ Սակայն միջազգային պայմանագրերի շրջանակում երկրի ստանձնած պարտավորությունները և առկա ինստիտուտների ճիշտ օգտագործումը կարող են հզոր զսպող գործոն դառնալ։ «Մեզ անհրաժեշտ է միջազգային գործընկերներին և արևմտյան դեսպանատներին հասցնել այլընտրանքային տեղեկատվություն, քանի որ այժմ նրանք առաջնորդվում են բացառապես իշխանությունների միակողմանի հաշվետվություններով։ Իրական պատկերի բացահայտումը կօգնի սանձել այն իշխանությունների ախորժակը, որոնք փորձում են հասարակությունը վերածել կամազուրկ, կոնֆորմիստական զանգվածի»,- պարզաբանել է Աղաջանյանը։
Տեղի ունեցողի վերաբերյալ կոշտ գնահատականով հանդես է եկել խորհրդարանի ավարտող կազմի պատգամավոր, իրավաբանական գիտությունների թեկնածու Աննա Մկրտչյանը։ «Հայաստանում ռեպրեսիաներն ու ֆիզիկական հաշվեհարդարներն ունեն մեկ նպատակ՝ ամբողջությամբ խլացնել խոսքի ազատությունը։ Փաշինյանի ռեժիմի պայմաններում երկրում, ըստ էության, բացվել է քաղաքական սպանությունների էջ, երբ իշխանության ընդդիմախոսները մահանում են բանտերում կամ տեղական ընտրություններում հաղթանակից անմիջապես հետո։ Այս հետապնդումները չեն սկսվել երեկ, այլ ծրագրավորված կերպով զարգացել են 2018 թվականից՝ «նախկինների» դեմ պայքարի կարգախոսների քողի տակ։ Այսօր կալանավորում են նույնիսկ եկեղեցական պատարագներին մասնակցող դպրոցականների։ Քաղաքացիների իրավունքները պաշտպանելու միակ միջոցը այն պայմաններում, երբ ռեժիմի պատժիչ մեթոդները միայն ավելի են կատարելագործվում, նման անկախ նախաձեռնությունների միջոցով խիստ հանրային իմունիտետի ձևավորումն է»,- ընդգծել է Մկրտչյանը։
Հասարակական նախաձեռնության անդամները հանդես եկան լրագրողների առջև՝ հայտարարելով, որ ընդդիմության և քաղաքացիական հասարակության նկատմամբ կոշտ ճնշման պայմաններում իրենք իրենց պաշտպանության տակ են վերցնում քաղբանտարկյալներին և մտադիր են Հայաստանում տեղի ունեցողի մասին ճշմարտությունը հասցնել միջազգային ատյաններին։
Քննարկումը շարունակելով՝ հեռացող կազմի խորհրդարանի «Հայաստան» դաշինքի պատգամավոր, «Այլընտրանքային նախագծեր» խմբի անդամ Էլինար Վարդանյանը ուշադրություն է հրավիրել համատարած վախի մթնոլորտի վրա, որտեղ ընդդիմադիր գործիչներն ու շարքային քաղաքացիները ամեն օր բախվում են հետապնդումների սպառնալիքին։ «Իշխանությունները հետևողականորեն մեկուսացնում են ընդդիմության առաջնորդներին․ կալանքի տակ են գտնվում Գագիկ Ծառուկյանը, Անդրանիկ Թևանյանը, Ավետիք Չալաբյանը, քրեական հետապնդման է ենթարկվում Արմեն Աշոտյանը։ Առանձնահատուկ անհանգստություն է առաջացնում փաստաբան Գագիկ Սարգսյանի դեպքը, որի տանը ուժայինները կազմակերպել էին աննախադեպ՝ 13-ժամյա խուզարկություն։ Ռեժիմը պատրաստ է ոտնահարել ցանկացած իրավունք՝ անձնական ազատությունից մինչև աշխատանքի և սոցիալական ապահովության իրավունք։ Մեր հանձնաժողովը կզբաղվի հետապնդվող բոլոր անձանց վերաբերյալ տվյալների մանրամասն հավաքագրմամբ, որպեսզի պաշտպանի նրանց իրավունքները և Հայաստանը վերադարձնի սահմանադրական կարգի», – ընդգծել է Վարդանյանը։
Տեղի ունեցողի պատճառների մանրամասն վերլուծությամբ հանդես է եկել քաղաքական վերլուծաբան Երվանդ Բոզոյանը՝ մատնանշելով հետապնդումների ներկա ալիքի սկզբունքային տարբերությունը այն ամենից, ինչ տեղի էր ունենում երկրում վերջին երեսուն տարիների ընթացքում։ «Նախկին ղեկավարների օրոք Հայաստանում գոյություն ուներ արտաքին զսպումների համակարգ, քանի որ երկիրը վարում էր հավասարակշռված արտաքին քաղաքականություն, և արևմտյան գործընկերները թույլ չէին տալիս զանգվածային ռեպրեսիաներ։ Այսօր, սակայն, առաջին պլան է մղվել աշխարհաքաղաքականությունը։ Իրենց շահերի համար արևմտյան ինստիտուտները ոչ միայն աչք են փակում Փաշինյանի գործողությունների վրա, այլ նաև, փաստորեն, խրախուսում են դրանք։ Ստանալով քարտ-բլանշ՝ ռեժիմը միանձնյա վերահսկողություն է հաստատել խորհրդարանի, դատարանների և Սահմանադրական դատարանի նկատմամբ։ Մեր խնդիրն է պատռել այն միջազգային կառույցների դիմակները, որոնք լուռ կերպով մասնակից են դառնում ժողովրդավարության ոչնչացմանը», – ընդգծել է Բոզոյանը։
Խնդրի տարածաշրջանային համատեքստի և միջազգային միջնորդների երկակի չափանիշների մասին խոսել է իրավապաշտպան Հովհաննես Իշխանյանը։ Նա նշել է, որ Ադրբեջանում քաղբանտարկյալների թիվը հասել է ռեկորդային՝ 375-ի, սակայն եվրոպացի պաշտոնյաների՝ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենի և Կայա Կալասի վերջին այցերի ընթացքում այդ թեման ամբողջությամբ անտեսվել է։ Նրա խոսքով՝ եվրոպական կառույցները մարդու իրավունքների հաշվին կուրորեն առաջ են մղում այսպես կոչված «խաղաղության գործընթացը»։ Իշխանյանը շեշտել է, որ փաստորեն թե՛ հայ, թե՛ ադրբեջանցի քաղբանտարկյալները դարձել են «խաղաղության պատանդներ», իսկ Ալիևի և Փաշինյանի ռեժիմները գործում են նմանատիպ մեթոդներով։ Վերջում նա հավելել է, որ հանձնաժողովը մտադիր է պայքարել այս ավտորիտար համակարգի դեմ՝ վերականգնելով մարդու իրավունքների իրական պաշտպանության առաջնահերթությունը։
